Michel van Schie & Hans Eijkenaar

De ritmetandem: A Continuing Story...

Iedere bassist zal het beamen. Wanneer het niet klikt met de drummer, speel je zelf ook als een krant. Iedere drummer zal het bevestigen. Wanneer het niet klikt met de bassist, wordt het een avond in je eentje sleuren. Een goed op elkaar ingespeelde bassist en drummer zijn een genot voor alle betrokkenen. Zowel op het podium als in de zaal of op cd natuurlijk. Oftewel, het begint allemaal bij de basis. Zoals TM Stevens ooit zei: "Wij zijn het tapijt waarop de anderen kunnen dansen." Met wij bedoelde hij natuurlijk de ritmesectie oftewel in de volksmond de ritmetandem. Wat is dat dan, een ritmetandem? In ieder geval op zijn minst een bassist en een drummer die goed samen kunnen spelen. Wanneer je echter een willekeurige bassist of drummer vraagt waarom je met de één wel kunt spelen en met de ander niet of veel minder, blijft het even stil. Vervolgens komt men vaak niet verder dan algemeenheden in de zin van: 'het klikt gewoon tussen ons' of platitudes als 'mijn installatie past ook in zijn busje' en 'hij vindt mijn zus wel leuk'. Blijkbaar is het moeilijk de ingredienten te noemen die een bassist en drummer tot ritmetandem maken. Tijd voor een nader onderzoek. Een gesprek met twee mensen die door iedereen in Nederland genoemd worden: onafscheidelijke studiopartners en de ritmesectie van Anouk: bassist Michel van Schie en drummer Hans Eijkenaar.

"De obligate vraag: wanneer zijn jullie samen gaan spelen?"

Michel: "Dat was een beetje aan het einde van onze middelbare school periode, toen we nog in Brabant woonden."

Hans: "Ja, Michel en ik schelen vier jaar. Hij was al een soort van local hero. Ik ging altijd naar hem kijken als hij met bandjes in de jongerencentra speelde."

Michel: "We hebben voor het eerst samen gespeeld bij mij thuis, toen mijn ouders op vakantie waren. Een beetje jazzrocken en jammen."

Hans: "We zijn toen allebei naar Rotterdam gegaan en speelden bij de Geo-Band. Ik kwam daar als jong gastje bij. Daarna ging ik me toch meer richten op jazzmuziek met af en toe een flirt met de pop."

Michel: "We kwamen elkaar weer tegen bij de rockopera Ik Jan Cremer. Die werd geproduceerd door Gerard Stellaard. Ik was al aangenomen en er was eigenlijk ook al een drummer. Maar Hans mocht toch nog auditie doen en werd het uiteindelijk. Blijkbaar vielen we in de smaak bij Stellaard, want hij produceerde ook voor Rob de Nijs en Piet Veerman en op een gegeven moment werden Hans en ik gevraagd om 'Sailing Home' in te spelen. Dat nummer werd een grote hit voor Veerman. Vanaf dat moment is het balletje een beetje gaan rollen."

Hans: "Opeens gaan ze je dan samen vragen en voor je het weet zit je heel vaak in Wisseloord. Ik denk dat we uiteindelijk wel dertig tot veertig platen samen hebben gedaan in de afgelopen twaalf jaar. Die studioklussen, dat is toch een aparte discipline. Michel en ik hoeven elkaar niets meer uit te leggen. We hebben zoveel samen gespeeld dat we heel goed kunnen anticiperen op elkaars spel. En dat is maar goed ook, omdat we natuurlijk wel vaak op dezelfde produktie spelen, maar niet daadwerkelijk samen iets live staan in te spelen. Ik doe mijn partij en daarna Michel. Dus vaak zien we elkaar niet eens."

Michel: "Ja, en zo was het live natuurlijk ook vaak. We hebben wel vaak in dezelfde bands gespeeld, maar dan niet samen. Zo speelden we allebei bij Hans en Candy Dulfer, alleen niet in dezelfde periode. Ik heb ook een tijdje niet samengespeeld met Hans. Dat heeft wel een jaar of vier geduurd. Op een gegeven moment was George Kooijmans bezig met Anouk en had Hans gevraagd om te drummen. Men zocht nog een bassist. En wanneer je elkaar al zo goed kent dan is de keuze snel gemaakt natuurlijk. Dat merkten we ook bij de opnames voor de eerste plaat van Anouk, met Lex Bolderdijk op gitaar. We hoefden we elkaar niet eens meer aan te kijken. Alles stond er in twee takes wel op."

"Wat is er volgens jullie nodig om een bassist en een drummer tot een goede ritmetandem te maken?"

Michel: "Allereerst is het volgens mij belangrijk dat je een zeker niveau op je instrument hebt, zodat je er los van staat. Als partijen te moeilijk zijn, ga dan simpeler spelen. Je vingers moeten het werk doen. Pas dan kun je gaan luisteren naar wat de ander doet. Dat is denk ik het belangrijkst. Naar de ander luisteren en dan samen gaan spelen. Daarbij moet je elkaar ruimte geven. Niet altijd zelf het gat willen hebben. Je moet niet meer met het instrument, maar met het liedje bezig zijn. Wanneer de bassist en drummer samen hetzelfde gevoel voor de spanningsboog in een liedje hebben helpt dat enorm. Dan kun je anticiperen en samen naar de piek toespelen. Verder zijn er denk ik geen wetten voor. Iedere ritmesectie doet het weer anders. Dat maakt ook niet uit, als het maar werkt. Als je met iemand niet kan spelen, dan ligt dat vaak aan het niet naar elkaar luisteren. Een goede drummer vind ik iemand die iets heel simpels heel goed kan spelen."

Hans: "Behalve de dingen die Michel noemt is het gemeenschappelijk gevoel voor timing en dynamiek erg belangrijk. Verder moet er een soort van rolverdeling zijn. Eén heeft de drukke rol en de ander de rustige. En die verdeling moet eigenlijk ontstaan zonder er over te praten of het af te spreken. Er is een periode geweest dat Michel en ik allebei druk speelden. Dat ging niet. Ik heb dan de neiging om minder te gaan spelen en ruimte te geven."

"Wat kun je bijzonder waarderen in elkaars spel?"

Michel: "Hans is meedogenloos. Een drumfenomeen met een heel eigen stijl en eigen sound. Ik herken hem uit elk bandje. Hij is super tempovast. Als je met hem zonder klik speelt, kun je gerust ergens midden in het nummer een sequence instarten en dan is het goed. Ook durft hij het tempo te verlaten en dan kan hij er weer heel gecontroleerd naar terugkeren. Hij kan er op spelen of er omheen, maakt niet uit. Soms ben je als studiomuzikant geneigd om risicoloos te gaan spelen. Gewoon doen wat de producer vraagt. Met Hans ga ik dan toch wel vaak naar het randje. Dan luister je het terug en ben je er verbaasd over hoe wild het is, terwijl het toch gewoon kan. Afhankelijk van de soort muziek kan Hans heel groot of heel klein spelen. Hij komt uit de klassieke hoek en speelt piano en vibrafoon en heeft daardoor ook veel gevoel voor de melodie."

Hans: "Ik heb Michel altijd als een voorbeeld en mentor gezien. Misschien omdat hij iets ouder is, maar ook omdat ik hem altijd beter vond dan mezelf. Als ik moet zeggen waar het om gaat dan is het 'lang-kort'. Dat is eigenlijk alles. Daarmee bedoel ik dat Michel precies weet welke noot lang moet, wat legato moet klinken en welke noot kort en puntig moet zijn. Het is altijd precies er op. Hij heeft een enorm gevoel voor ritmiek. Hij probeert altijd nog meer groove te spelen om het nummer te helpen. Als er melodieus nul ruimte is, dan doet hij het met de dynamiek. Het zijn verschillen op de millimeter, maar ik haal hem er altijd uit. Hij heeft een hele dwingende manier van spelen. Het gaat zelfs zover dat wanneer ik produceer, ik in de pre-productie programmeer zoals Michel het zou spelen. Of wanneer er bij een studioklus gescheiden wordt opgenomen en ik weet dat hij de baspartij doet, dan anticipeer ik daarop. Marcel Schimscheimer vraagt me weleens: 'waarom altijd Michel?' Ik heb me gewoon Michel's interpretatie eigen gemaakt. De samenwerking verloopt meestal moeiteloos. Dat komt ook omdat we allebei produceren. Daarbij ben je toch geneigd te luisteren naar het geheel. Michel heeft een goed overzicht. Hij is geen schrijver maar wel een goed arrangeur. Ik vind dat hij geen zwakke kanten heeft. Hij is niet voorspelbaar en blijft altijd verrassen."

"Welke andere ritmetandems kunnen jullie bekoren?

Michel: "Misschien is Stevie Wonder nog wel de beste ritmesectie in zijn eentje. Soms een beetje rommelig, totaal niet recht, maar wel heel lekker. Jaco en Marcus met elke willekeurige drummer, maar ook Deep Purple, Chilly Peppers. Oude souldingen met Willy Weeks. Jeff Porcaro is altijd goed, niet speciaal met zijn broertje. In Nederland natuurlijk van vroeger de Earring en mensen als Pieter Douma met René Creemers. Die kunnen echt mooi een verhaaltje vertellen met bas en drums. Ik vind het leuke aan bassen dat mij iets in de begeleiding moet aanspreken. Dat ook bas en drums zich bewust zijn van de melodie. Er moet altijd een soort van soul inzitten, of het nou rock is of niet. Voor soleren moet je heel veel 'over' hebben. Dat moet je kunnen en daar moet je voor studeren. Anders is het alleen maar techniek en dat doet me niets. Soms is het echter goed om op te houden met studeren. Je speelt wat je hoort. Als je het niet hoort, dan moet je het niet spelen. Dan komt het vanzelf een keer. Of niet natuurlijk. Je moet ook niet alles gaan uitzoeken, maar alleen dat wat je leuk vindt. En dat neem je mee en dat wordt dan een deel van je stijl."

Hans: "Tony Williams is mijn grote inspirator en natuurlijk Ron Carter op jazzgebied. Een grote Nederlandse bassist vind ik Hein van de Gein. Daar heb ik drie jaar mee gespeeld en heel veel van geleerd. Hele goede ritmesecties vind ik Will Lee en Steve Gadd, Peter Erskine en Jaco Pastorius, William Kennedy en Jimmy Haslip. Van de nieuwe bandjes weet ik de namen van de muzikanten niet maar wat Nickelback en Alien Ant Farm doen spreekt me ook erg aan. In Nederland vind ik Marcel Serierse en Marcel Schimscheimer heel erg goed."

"En wat gaat de toekomst brengen?"

Michel: "Het belangrijkste dat we live samen gaan doen is natuurlijk de nieuwe tour met Anouk. Als eerste op Noorderslag en dan gaan we vanaf maart de zalen doen en daarna de festivals. We hebben daar erg veel zin in. Al tijdens de opnames klikte het helemaal. Er was natuurlijk een kleine nieuwe band met Leendert Haaksma en René van Barneveld en we waren weer echt bezig met samenspelen en ouderwets heel hard baldadig rock spelen. Door die nieuwe bezetting was er veel ruimte en dat inspireerde enorm. We deden in oktober 2002 een promo voor Graduated Fool voor Radio 538 met Martijn van Agt op gitaar en dat was geweldig. Iedereen had zoiets van: 'we willen nú door'. Verder lopen een aantal andere zaken natuurlijk gewoon door zoals Soulvation en het studiowerk."

Hans: "Behalve met Anouk spelen we samen in MEG, een nieuwe band met mijn vrouw als zangeres. Het is een soort voortzetting van Dilana Smith. We hebben dat samen in mijn studio thuis opgenomen en geproduceerd. Daarnaast speel ik bijvoorbeeld bij E-life. Een hip-hop band, die ook het huisorkest is in de talkshow van Kevin Masters. En natuurlijk heel veel studiodingen. Maar dan neem ik wel altijd Michel mee…."

Michel van Schie Hans Eijkenaar